Hop latent viroïde bij cannabis: symptomen, testen en beheersing

Kwekers noemden het dudding voordat iemand de oorzaak kende. Een cultivar die het jarenlang goed had gedaan, kwam er kort en broos uit, met kleine, losse bloemen en weinig hars, terwijl de planten ernaast er normaal uitzagen. In 2019 herleidden twee groepen in Californië het tot het hop latent viroïde (Bektaş et al., 2019; Warren et al., 2019). Sindsdien duikt het overal op waar cannabis via stekken wordt vermeerderd.

Deze gids behandelt wat het viroïde is, wat het met het gewas doet, hoe het zich door een bedrijf verplaatst, waar en wanneer je bemonstert, wat een mes schoonmaakt en hoe een beheersprogramma eruitziet. Hij scheidt ook de cijfers uit experimenten van de cijfers uit persberichten.

Wat een viroïde is

Een viroïde is de kleinste ziekteverwekker die we kennen: een gesloten lus van RNA zonder eiwitmantel en zonder genen voor eiwitten. Het hop latent viroïde, afgekort HLVd, telt 256 nucleotiden. Het werd voor het eerst beschreven in hop, waar het wereldwijd werd gevonden en geen symptomen leek te geven, en daar komt het woord latent vandaan (Puchta et al., 1988).

Bij cannabis is het niet onschuldig. Toen gezonde planten werden geïnoculeerd met een gekloonde kopie van het viroïde, bleven ze achter in groei, kregen ze misvormde, vergelende bladeren en testten ze positief, en bij de planten met een schijninoculatie gebeurde dat niet. Dat is het bewijs dat het viroïde de ziekte veroorzaakt (Warren et al., 2019).

Hoe het eruitziet

Het lastige is dat je er vaak niets aan ziet. Op moederplanten verloopt de infectie meestal zonder symptomen, met hooguit wat krullen of vlekken op de jongste bladeren. Symptomen die in de groeiruimte over het hoofd zijn gezien, verschijnen doorgaans één tot drie weken na de overgang naar de bloei (Buirs en Punja, 2024).

• Bij de vermeerdering. Stekken van besmette planten wortelen minder betrouwbaar (Warren et al., 2019).
• In de groei. Kleinere bladeren, kortere internodiën, minder groeikracht, soms helemaal niets (Adkar-Purushothama et al., 2023).
• In de bloei. Planten die in groei achterblijven, met broze stengels en takken die naar buiten groeien, en kleine bloemen met minder trichomen (Bektaş et al., 2019).
• Op de trichomen. Kortere stelen en kleinere koppen die verschrompelen als de bloem droogt (Punja et al., 2024a).

Niet elke cultivar reageert hetzelfde. Sommige cultivars dragen het viroïde en laten bijna niets zien, en dat maakt ze tot de gevaarlijkste planten in een moederruimte.

Wat het kost

De beste praktijkgegevens komen uit Canadese kassen. Bij besmette planten bleven de bloeistengels, het versgewicht en de planthoogte 12 tot 42% achter bij die van gezonde planten, afhankelijk van het genotype, en de gehaltes aan THC en terpenen in de zieke bloemen waren significant lager (Punja et al., 2024a). In een directe vergelijking van vijf genotypen was het versgewicht van de bloemen bij drie significant lager en bij twee onveranderd (Punja et al., 2024b).

Hop levert de enige gecontroleerde cijfers die al lang bestaan: 35% minder opbrengst aan hopbellen en 30% minder alfazuren bij de ene cultivar, en geen significant opbrengstverlies met 15% minder alfazuren bij een andere (Barbara et al., 1990). Het patroon is hetzelfde als bij cannabis: naast het gewicht lijdt ook het product, en de cultivar bepaalt hoeveel.

De cijfers die het vaakst worden aangehaald, zijn zwakker dan ze klinken. De beweringen dat 90% van de Californische bedrijven besmet is, dat de sector 4 miljard dollar per jaar verliest en dat de THC met 50 tot 70% daalt, komen uit de tests die een vermeerderingsbedrijf voor zijn eigen klanten deed en uit de vakpers, niet uit gepubliceerde studies; een veel geciteerd overzichtsartikel geeft nieuwsartikelen als bron (Adkar-Purushothama et al., 2023). De grootste gepubliceerde inventarisatie vond het viroïde in 25,6% van 15.947 monsters uit negen Canadese provincies tussen 2020 en 2023, van 5,3% tot 92% afhankelijk van provincie en jaar (Punja et al., 2024a). Dat waren monsters die kwekers zelf besloten in te sturen, dus een prevalentie is het ook niet, maar het is wel een echte telling.

Hoe het zich verspreidt

De onderzoekers die de overdracht bij cannabis hebben bestudeerd, zetten de routes in deze volgorde: eerst besmette stekken, dan besmette wortels en gerecirculeerd water (Punja et al., 2025).

• Stekken. Van de stekken die van besmette moederplanten waren genomen, droeg binnen vier weken tot 100% het viroïde. Eén besmette moederplant is een productielijn voor besmette planten.
• Wortels en water. Een gezonde stek die twee weken een aeroponische stekkenbak deelde met een besmette, raakte besmet. Hetzelfde gebeurde met gezonde planten aan het verre uiteinde van een eb-en-vloedbak. Ook de tafeloppervlakken onder besmette planten droegen het viroïde.
• Wonden. Sap van een besmette plant op een verse snede bereikte de wortels binnen twee tot drie weken en de bladeren binnen vier tot zes; symptomen volgden na ongeveer tien weken. Bij hop droeg het doorsnijden van stengels het viroïde effectiever over dan planten die tegen elkaar schuren (Adams et al., 1996).
• Zaad en stuifmeel. Bij hennep was 58 tot 84% van de zaailingen uit kruisingen met één besmette ouder positief (Atallah et al., 2024). In twee tests op cannabiszaad waren 14 van de 16 en 16 van de 16 zaden positief (Punja et al., 2024b; Punja et al., 2025). Zaad is niet per definitie een schone start.
• Insecten. Bladluizen die zich op besmette planten voedden, namen het viroïde op, maar gaven het niet door aan gezonde planten in de enige proef die dat heeft getest (Ong et al., 2025).

Het viroïde lijkt zich ook sneller te verplaatsen zodra planten bloeien: in een kleine test waren de niveaus onder 12 uur licht in elk weefsel hoger dan onder continu licht, en het allerhoogst in de bloemen (Punja et al., 2025). Een plant die in de groei schoon testte, kan in de bloei positief testen.

Testen: waar en wanneer je bemonstert

Laboratoria tonen het RNA van het viroïde aan met RT-PCR, RT-qPCR of RT-LAMP. Een goede RT-qPCR-test vindt ongeveer tien kopieën (Punja et al., 2025). Het zwakke punt is niet de test maar het monster, want het viroïde is ongelijk over de plant verdeeld.

Bij moederplanten van 11 genotypen waren 24 van de 30 wortelmonsters positief, tegenover 9 van de 30 bladmonsters en 5 van de 15 bladsteelmonsters. Geen enkele plant die negatief was in de wortels, was positief in een blad of bladsteel, terwijl veel planten die positief waren in de wortels bovengronds negatief waren (Punja et al., 2024b).

Een tweede studie kwam tot de tegenovergestelde conclusie, met bladeren even goed als wortels, maar ze ging uit van planten waarvan al bekend was dat ze positief waren in een bladtest, en kon dus de planten die een bladtest mist niet vinden. Ze liet wel zien dat het viroïde zich met de leeftijd ophoopt: het signaal in de bladeren werd tussen week vijf en week tien ruwweg twee tot drie keer zo sterk, en één plant die na vijf tot zes weken negatief was, was twee weken later positief (Fernandez i Marti et al., 2023).

• Bemonster wortels waar dat kan, of meerdere weefsels van dezelfde plant. Eén blad zegt weinig.
• Test meer dan één keer. Een negatief resultaat bij een jonge plant is geen schoon resultaat. De vroegste detectie was in de wortels van twee weken oude bewortelde stekken.
• Test moederplanten volgens een schema en elke nieuwe genetica voordat die de moederruimte in gaat.
• Vertrouw niet op het oog. De meeste besmette moederplanten zien er gezond uit, en ook infraroodbeelden haalden ze er niet uit (Buirs en Punja, 2024).

business.growbotiq.com

Gereedschap en oppervlakken schoonmaken

Viroïde-RNA is taai. In sap was het na een week nog aantoonbaar, in gedroogde bladeren en wortels na vier weken, en ook na een half uur verhitten op temperaturen tot 90 °C (Punja et al., 2025). Dezelfde studie testte de middelen die kwekers op messen en tafels gebruiken.

Bleekwater werkte: een verdunning van 10% van een product van 8,25%, ongeveer 0,8% natriumhypochloriet, brak het RNA in twee minuten af, en hypochlorigzuur van 1.000 ppm deed dat in één. Zeventig procent ethanol deed in tien minuten niets, en Virkon of een peroxideproduct in één minuut evenmin. Geen van de middelen werkte in twee minuten op stukjes wortel of blad, dus plantresten moeten er eerst af.

Twee kanttekeningen. Deze test meet of het RNA nog kan worden aangetoond, niet of het nog een plant kan besmetten. En bij een verwant viroïde in tomaat, waar de besmetting zelf werd gemeten, stopten zowel een bleekwaterverdunning van 10% als Virkon van 2% de overdracht binnen tien seconden (Li et al., 2015), dus over Virkon is het laatste woord nog niet gezegd. Bleekwater is het enige middel dat voor beide soorten tests slaagt. Maak het vers aan, veeg het mes schoon, dompel het tussen de planten door, en spoel het gereedschap na afloop af en olie het in, want bleekwater tast staal aan.

Is een besmette cultivar te redden?

Soms. Het groeipunt van een scheut blijft het viroïde vaak voor, en een plant die uit een meristeem van ongeveer 0,4 mm wordt opgekweekt, kan schoon zijn. Bij acht cannabisgenotypen leverden 37 van de 91 meristemen viroïdevrije planten op, en de uitkomst liep per genotype uiteen van geen enkele tot allemaal (Punja et al., 2025). De planten werden zes maanden met RT-qPCR gevolgd voordat ze schoon werden verklaard.

Warmte of kou vóór de cultuur kan helpen. Bij hop leverden maanden koude opslag gevolgd door meristeemcultuur 28 schone planten op uit 77 (Adams et al., 1996), en twee weken bij 35 °C verlaagde de viroïdeniveaus met 70 tot 90% zonder het viroïde te elimineren (Matoušek et al., 1995). Bij cannabis verwijderde een warmtebehandeling in combinatie met meristeemcultuur het viroïde uit 5 van de 13 cultivars (Torres et al., 2025). Het is laboratoriumwerk dat maanden duurt: de moeite waard voor een cultivar die niet te vervangen is, niet voor een die je opnieuw schoon kunt kopen.

Een beheersprogramma

Een spray bestaat niet, en genezen lukt niet in de kweekruimte. Beheersen is besmette planten vinden en weghalen voordat ze worden vermeerderd. Eén kasbedrijf testte zijn moederplanten elke week en vernietigde elke positieve plant: in zes maanden daalde het aandeel besmette moederplanten van 22% naar 1% (Buirs en Punja, 2024).

• Begin schoon. Koop getest uitgangsmateriaal, zet elke nieuwe cultivar in quarantaine en test die, ook zaden.
• Bescherm de moederplanten. Eigen gereedschap, eigen handschoenen, en geen gedeelde irrigatie met productieplanten.
• Test en verwijder. Wortels, volgens een schema, en opnieuw voordat er stekken worden genomen. Een positieve moederplant gaat weg, met alles wat ervan is gestekt.
• Ontsmet tussen planten. Bleekwater op schone messen, en tussen moederplanten nieuwe handschoenen of een dompelbad.
• Let op het water. Recirculerende systemen en gedeelde bakken verbinden alle wortels die erin staan. Verwijder dode wortels en plantresten, en ontsmet bakken en tafels tussen batches.
• Houd de stamboom bij. Leg vast van welke moederplant elke batch komt, zodat één positieve test je vertelt welke andere planten je moet controleren.

business.growbotiq.com

HLVd-checklist

1. Test elke moederplant, aan de wortels, en herhaal dat volgens een vast schema.
2. Zet nieuwe genetica in quarantaine en test die twee keer, met een paar weken ertussen, voordat ze bij de moederplanten komt.
3. Verwijder positieve planten en de stekken die ervan zijn genomen.
4. Geef de moederruimte eigen gereedschap en ontsmet dat tussen planten met vers bleekwater.
5. Deel geen stekkenbakken, teeltbakken of gerecirculeerd water tussen geteste en ongeteste planten.
6. Label elke batch met de moederplant en de stekdatum.
7. Loop de bloeiruimtes na in week twee tot vier en test elke plant die achterblijft bij zijn buren.

Bronnen

1. Adams AN, Barbara DJ, Morton A, Darby P (1996). The experimental transmission of hop latent viroid and its elimination by low temperature treatment and meristem culture. Annals of Applied Biology 128(1):37–44.
2. Adkar-Purushothama CR, Sano T, Perreault J-P (2023). Hop latent viroid: a hidden threat to the cannabis industry. Viruses 15(3):681.
3. Atallah OO, Yassin SM, Verchot J (2024). New insights into hop latent viroid detection, infectivity, host range, and transmission. Viruses 16(1):30.
4. Barbara DJ, Morton A, Adams AN, Green CP (1990). Some effects of hop latent viroid on two cultivars of hop (Humulus lupulus) in the UK. Annals of Applied Biology 117(2):359–366.
5. Bektaş A, Hardwick KM, Waterman K, Kristof J (2019). Occurrence of hop latent viroid in Cannabis sativa with symptoms of cannabis stunting disease in California. Plant Disease 103(10):2699.
6. Buirs L, Punja ZK (2024). Integrated management of pathogens and microbes in Cannabis sativa L. (cannabis) under greenhouse conditions. Plants 13(6):786.
7. Fernandez i Marti A, Parungao M, Hollin J, Selimotic B, Farrar G, Seyler T, Anand A, Ahmad R (2023). A novel, precise and high-throughput technology for viroid detection in cannabis (MFDetect™). Viruses 15(7):1487.
8. Li R, Baysal-Gurel F, Abdo Z, Miller SA, Ling K-S (2015). Evaluation of disinfectants to prevent mechanical transmission of viruses and a viroid in greenhouse tomato production. Virology Journal 12:5.
9. Matoušek J, Trněná L, Svoboda P, Oriniaková P, Lichtenstein CP (1995). The gradual reduction of viroid levels in hop mericlones following heat therapy: a possible role for a nuclease degrading dsRNA. Biological Chemistry Hoppe-Seyler 376(12):715–721.
10. Ong M, Munz J, Feng A, Yaqub S, Buirs L, Gries G (2025). Acquisition of hop latent viroid from viroid-infected cannabis plants by rice root aphids and cannabis aphids. Archives of Virology 170(11):221.
11. Puchta H, Ramm K, Sänger HL (1988). The molecular structure of hop latent viroid (HLV), a new viroid occurring worldwide in hops. Nucleic Acids Research 16(10):4197–4216.
12. Punja ZK, Wang K, Lung S, Buirs L (2024a). Symptomology, prevalence, and impact of Hop latent viroid on greenhouse-grown cannabis (Cannabis sativa L.) plants in Canada. Canadian Journal of Plant Pathology 46(2):174–197.
13. Punja ZK, Kahl D, Reade R, Xiang Y, Munz J, Nachappa P (2024b). Challenges to Cannabis sativa production from pathogens and microbes: the role of molecular diagnostics and bioinformatics. International Journal of Molecular Sciences 25(1):14.
14. Punja ZK, Scott C, Tso HH, Munz J, Buirs L (2025). Transmission, spread, longevity and management of hop latent viroid, a widespread and destructive pathogen affecting cannabis (Cannabis sativa L.) plants in North America. Plants 14(5):830.
15. Torres A, Pauli C, Sarmiento C, Zalewski C, Gaudino R (2025). Differential gene expression analysis of Cannabis sativa following hop latent viroid (HLVd) eradication therapy in micropropagation tissue culture. Plant Cell, Tissue and Organ Culture 161(3):66.
16. Warren JG, Mercado J, Grace D (2019). Occurrence of hop latent viroid causing disease in Cannabis sativa in California. Plant Disease 103(10):2699.